Tankinspectie schip: corrosie, veiligheid en camera

Een ballasttank betreden kost meer voorbereiding dan de inspectie zelf: leidingen scheiden, gasvrij maken, ventileren, vrijgave meten en een mangatwacht posteren die de tank nooit zelf betreedt. Dat werk neemt toe met de leeftijd van het schip, want DNV ziet corrosiebevindingen in ballast- en ladingtanks pieken bij de vierde renewal survey. Dit artikel behandelt welke tanks een inspectie vragen, wat je aantreft, welke procedure aan betreden voorafgaat en wanneer een camera door het mangat volstaat.

Quick picks: wat je moet weten

• Besloten ruimte: een scheepstank valt onder de regels voor besloten ruimten, met vrijgavemeting, werkvergunning en mangatwacht als vaste onderdelen.
• Meetwaarden voor betreding: zuurstof tussen 19 en 21 procent en een LEL-meting onder 10 procent, opnieuw te meten na elke werkonderbreking.
• Coatinglevensduur: IMO PSPC gaat uit van 15 jaar bij de beoordeling GOOD, terwijl DNV in de praktijk soms tweederde daarvan vaststelt.
• Piek in bevindingen: corrosiebevindingen in ballast- en ladingtanks stijgen sterk vanaf de derde renewal survey en pieken bij de vierde.
• Vier corrosievormen: putcorrosie, randcorrosie, groefcorrosie en algemene wanddikteafname vragen elk om een andere vervolgactie.
• Camera als alternatief: een inspectie via het mangat maakt de volledige betredingsprocedure overbodig, zolang wanddiktemeting en hamertest niet nodig zijn.

Welke tanks aan boord een inspectie vragen

Tankinspectie vormt het meest arbeidsintensieve onderdeel van een scheepsinspectie. Een schip bevat meerdere tanktypen, elk met een eigen risicoprofiel en een eigen inspectiefrequentie:

• Ballasttanks: gevuld met zeewater of rivierwater, afwisselend nat en droog, met de hoogste corrosiebelasting aan boord.
• Ladingtanks: bij tankschepen de kern van de exploitatie, met een chemische belasting die per lading verschilt.
• Brandstof- en bunkertanks: lagere corrosiesnelheid, maar risico op sediment en microbiologische groei op de bodem.
• Kofferdammen en lege ruimten: scheidingsruimten die zelden worden geopend en daardoor lang onopgemerkt achteruitgaan.
• Drinkwatertanks: beoordeling richt zich naast corrosie op de coatingintegriteit vanwege de drinkwaterkwaliteit.

Dezelfde beoordelingslogica geldt bij kleinere vaartuigen. Camera's voor die toepassing staan bij boot inspectie.

Inspectiemomenten in de binnenvaart

Beroepsmatig gebruikte binnenvaartschepen voeren een binnenschipcertificaat dat aantoont dat het schip aan de technische eisen uit ES-TRIN voldoet. De certificering verloopt via richtlijn 2016/1629 of via het Reglement Onderzoek Schepen op de Rijn. De geldigheidsduur staat op het certificaat zelf. Bij hercertificering wordt de termijn bepaald vanaf de droogzetting, waarmee het moment van droogzetten ook het moment van tankinspectie wordt.

Keuringen worden uitgevoerd door deskundigen die door de Inspectie Leefomgeving en Transport zijn erkend. Schepen die gevaarlijke stoffen vervoeren, hebben naast het binnenschipcertificaat een Certificaat van Goedkeuring volgens ADN 1.16. Dat regime brengt aanvullende eisen mee aan de staat van ladingtanks en aan de deskundigheid van degene die de gasmetingen uitvoert.

Inspectiemomenten in de zeevaart

In de zeevaart volgt de inspectiecyclus het regime van het klassebureau, met jaarlijkse, tussentijdse en vernieuwingsonderzoeken. De renewal survey vormt daarbij het zwaarste moment, met close-up onderzoek van tanks en wanddiktemetingen op aangewezen locaties.

De IMO Performance Standard for Protective Coatings stelt eisen aan de coating van zeewaterballasttanks, met een beoogde levensduur van 15 jaar bij de beoordeling GOOD. Voor ladingtanks van olietankers boven 5.000 ton laadvermogen is dat kader uitgebreid, geldend voor schepen met een bouwcontract na 1 januari 2013 of een oplevering vanaf 1 januari 2016.

Wat een tankinspectie aantreft

Een tankinspectie beoordeelt twee lagen na elkaar: eerst de conditie van de coating, daarna de staat van het staal eronder. De volgorde is niet omkeerbaar, omdat coatingschade voorafgaat aan staalaantasting.

De coating als eerste signaal

De degradatie van een tankcoating verloopt in drie herkenbare stadia: microblistering aan het oppervlak, gevolgd door verlies van de coatinglaag, gevolgd door scheurvorming in het onderliggende staal. Zolang de inspectie in stadium één blijft, blijft herstel beperkt tot plaatselijk bijwerken.

De praktijk wijkt af van het ontwerp. DNV stelt vast dat de effectieve beschermingsduur van een coating in sommige gevallen ongeveer tweederde bedraagt van wat de PSPC-eis veronderstelt, en dat de achteruitgang niet lineair verloopt. Zodra de coating doorbreekt, versnelt de corrosie sterk.

Eén locatie verdient extra aandacht. Ballasttanks die grenzen aan verwarmde lading- of brandstoftanks vertonen verhoogde staalcorrosie, ook wanneer de coating bij het vorige klasseonderzoek nog als GOOD werd beoordeeld. De verhoogde temperatuur versnelt zowel de corrosiesnelheid als de uitbreiding ervan.

Vier corrosievormen in een scheepstank

• Putcorrosie: plaatselijke, diepe aantasting op een klein oppervlak. Gevaarlijk omdat de wanddikte lokaal veel sterker afneemt dan het beeld suggereert.
• Randcorrosie: aantasting langs snijkanten en plaatranden, waar de coatinglaag dunner is aangebracht dan op het vlakke oppervlak.
• Groefcorrosie: aantasting in een smalle baan, meestal langs lasnaden en overgangen tussen constructiedelen.
• Algemene wanddikteafname: gelijkmatig verlies over een groter oppervlak, dat de dragende doorsnede van schotten en spanten verkleint.

Lasnaden vragen binnen een tank om afzonderlijke aandacht, omdat groefcorrosie zich juist daar concentreert en omdat de naadgeometrie de aanhechting van de coating beïnvloedt. Welke onvolkomenheden in die naden voorkomen staat beschreven bij lasfouten. De beoordelingsmethode zelf, inclusief de eisen aan verlichting en kijkafstand, staat bij visuele inspectie.

Betreden van een tank: de procedure die vóór de inspectie komt

Een scheepstank is een besloten ruimte: een ruimte die niet bedoeld is voor permanent verblijf, met een beperkte toegang en een ventilatie die tekort kan schieten. Die classificatie bepaalt de volledige aanloop naar de inspectie, en het overslaan van één stap in die aanloop heeft in deze omgeving fatale gevolgen.

Vrijgave, ventilatie en gasmeting

De voorbereiding kent vier vaste onderdelen. Alle toe- en afvoerleidingen worden fysiek gescheiden, zodat product of gas uit aangrenzende compartimenten de tank niet meer bereikt. De tank wordt gas- en vloeistofvrij gemaakt. Vervolgens wordt de ruimte geventileerd tot omgevingscondities. Pas daarna volgt de vrijgavemeting.

• Zuurstofgehalte tussen 19 en 21 procent: buiten die bandbreedte gaat niemand naar binnen, ook niet kortstondig.
• LEL-meting onder 10 procent: gemeten met gekeurde en geijkte apparatuur.
• Uitvoering door een deskundige: in de binnenvaart een deskundige volgens de opleidingsvoorschriften uit ADN 8.2, of een erkend gasdeskundige.
• Geldigheidsduur van de meting: een gasmeting op de werkvergunning geldt maximaal één dienst van 10 uur, en na elke werkonderbreking volgt een nieuwe meting.

De toegang stelt eigen eisen. Een mangat heeft een diameter van minimaal 60 cm, en een tweede opening verdient de voorkeur omdat die zowel het inbrengen van materiaal als het ventileren en vluchten vergemakkelijkt. Bij diepe tanks hoort een gezekerde trap, bij hooggelegen toegangen een bordes of steiger.

Aanbevolen bij dit artikel

Tankinspectie via het mangat

Inspecteer ballasttanks en coating via het mangat, zonder de tank te betreden.

Diepe inspecties Deepwell pan/tilt-inspectiecamera €8995 incl. btw Bekijk product Voor professionals WVS40 industriële endoscoop 6 mm Vanaf €1495 incl. btw Bekijk product Tot 15 m kabel Triple lens endoscoop – tot 15 m Vanaf €149,95 incl. btw Bekijk product

Hulp nodig bij het kiezen? Bel voor advies.

De mangatwacht en het reddingsplan

Bij werkzaamheden in een besloten ruimte houdt minimaal één persoon van buitenaf toezicht. Die mangatwacht controleert vóór toelating of het formulier met de meetresultaten volledig is ingevuld en ondertekend, houdt contact met de personen binnen, registreert wie zich in de tank bevindt en houdt het mangat vrij van obstakels.

Eén regel staat boven alle andere: de mangatwacht betreedt de besloten ruimte nooit, ook niet bij een calamiteit. Reddingspogingen door de wacht zelf verdubbelen in de praktijk het aantal slachtoffers. In plaats daarvan slaat de wacht alarm volgens de vooraf afgesproken procedure en maakt ruimte bij de toegang voor de hulpdiensten.

Een reddingsplan hoort vóór aanvang te bestaan en geoefend te zijn. Tankreddingsgordel, reddingslijn en zo nodig een takel liggen klaar bij de toegang. Persoonlijke gasdetectie voor elke betreder voorkomt dat de detectie met de eerste vertrekker de tank uit gaat.

Inspectie zonder betreden: wat een camera door het mangat vaststelt

De hele procedure hierboven vervalt zodra de inspectie vanaf het mangat kan worden uitgevoerd. Dat maakt de vraag niet of een camera een inspecteur vervangt, maar welk deel van de beoordeling zonder betreding rond komt.

De linkerkolom bepaalt in veel gevallen of de rechterkolom nodig is. Een tank waarvan het beeld een intacte coating en een schone bodem toont, komt niet in aanmerking voor een volledige betredingsprocedure. Een tank met zichtbare putcorrosie op de bodemplaten wel, en dan met vooraf bekende meetpunten in plaats van een zoektocht ter plaatse. Voor de rondgang langs schotten, spanten en het tankdak zijn de Pan-Tilt camera's 360° ontworpen, met een camerakop die vanaf de mangatopening in twee richtingen bestuurbaar blijft.

Grenzen van een inspectie op afstand

Een camera-inspectie levert beeld, geen meetwaarden. Resterende wanddikte blijft onbekend zonder ultrasoon onderzoek op het staal zelf. Losse roestschilfers zijn op beeld niet te onderscheiden van vastzittende aanslag, waarvoor de hamertest bestaat. Coatinghechting laat zich evenmin op afstand beoordelen.

Daarnaast speelt lichtopbrengst. Een grote, donkere en volledig zwart gecoate ruimte vraagt aanzienlijk meer verlichting dan een leiding of een motorblok. Voor tankdaken en hooggelegen constructiedelen bieden telescoop camera's bereik vanaf de mangatopening, zonder dat er een steiger in de tank hoeft.

Betreden of niet: hoe je de afweging maakt

De afweging draait om één vraag: leidt de uitkomst van deze inspectie tot een meting of een ingreep in de tank? Luidt het antwoord nee, dan is betreden overbodige blootstelling. Luidt het antwoord ja, dan bepaalt de camera-inspectie waar de ingreep plaatsvindt en beperkt daarmee de verblijfsduur binnen.

Vier situaties waarin inspectie vanaf het mangat volstaat:

• Tussentijdse conditiecontrole: beoordeling van de coating tussen twee certificaatmomenten in, zonder dat een rapport voor de autoriteit vereist is.
• Nulmeting vóór droogzetting: vaststellen welke tanks werkelijk aandacht vragen, zodat de werfperiode gericht wordt ingepland.
• Controle na herstel: verifiëren dat een reparatie of coatingherstel is uitgevoerd zoals afgesproken.
• Beoordeling bij aankoop: een indruk van de tankconditie vormen bij een schip dat niet gasvrij is gemaakt en waar betreden niet aan de orde is.

Blijft betreden nodig, dan verkort de camera-inspectie vooraf de verblijfsduur binnen. Dat is geen bijkomstigheid: de verblijfsduur in een besloten ruimte hoort volgens de veiligheidsvoorschriften zoveel mogelijk beperkt te worden, en elke minuut die niet aan zoeken opgaat, telt daarin mee.

Omdat een tankinspectie aan een certificaat- of klassemoment hangt, komt het gebruik van de apparatuur neer op enkele keren per jaar. Voor die frequentie loopt de route vaak via endoscoop huren, waarbij camera en kabellengte per opdracht worden samengesteld. Ligt er een vaste vloot onder beheer, dan verschuift de rekensom richting aanschaf. Onze specialisten rekenen die vergelijking mee op basis van het aantal tanks, de mangatafmetingen en de inspectiefrequentie.