Visuele inspectie: wat het is en hoe je het uitvoert

Visuele inspectie is de oudste inspectiemethode in de techniek en nog altijd de eerste die een inspecteur inzet. Corrosie, scheuren, lekkage en vervorming zijn met het oog vast te stellen, zonder demontage en zonder meetapparatuur. De uitkomst van de visuele inspectie bepaalt in de meeste gevallen welk vervolgonderzoek noodzakelijk is.

De beperking van de methode zit in bereikbaarheid, niet in de methode zelf. Een lasnaad aan de binnenzijde van een leiding, een fundering onder een vloer en een tankwand achter een mangat zijn niet met het oog te bereiken. Voor die situaties kent NEN-EN-ISO 17637 het indirecte visueel onderzoek: dezelfde beoordeling, uitgevoerd via een endoscoop, camera crawler of pan-tilt eenheid.

Dit artikel behandelt wat een visuele inspectie inhoudt, welke gebreken zichtbaar worden, hoe de uitvoering verloopt volgens de genormeerde kijkgeometrie, welke normen gelden en welke inspectiecamera bij indirecte visuele inspectie past.

Quick picks: wat je moet weten

• Definitie: visuele inspectie is de beoordeling van een oppervlak met het oog of met optische hulpmiddelen, zonder het object te beschadigen.
• Twee uitvoeringsvormen: direct visueel onderzoek met het oog, indirect visueel onderzoek via een camera of endoscoop.
• Kijkgeometrie: NEN-EN-ISO 17637 stelt minimaal 350 lux verlichtingssterkte, maximaal 600 mm kijkafstand en minimaal 30 graden kijkhoek.
• Detectiebereik: alleen gebreken die het oppervlak bereiken zijn zichtbaar, inwendige onvolkomenheden vragen om ultrasoon of radiografisch onderzoek.
• Positie in NDO: visuele inspectie gaat per definitie vooraf aan elke andere niet-destructieve methode.
• Certificering: NEN-EN-ISO 9712 kent drie niveaus, een level 2 inspecteur beoordeelt de bevindingen en ondertekent het rapport.

Wat is een visuele inspectie

Een visuele inspectie is de beoordeling van het oppervlak van een object met het oog of met optische hulpmiddelen, om zichtbare gebreken vast te stellen zonder het object te beschadigen. Binnen het niet-destructief onderzoek draagt de methode de aanduiding visual testing, afgekort VT.

Visuele inspectie neemt binnen het niet-destructief onderzoek (NDO) een bijzondere positie in. Certificeringsinstantie Kiwa stelt dat de methode per definitie aan alle andere onderzoeksmethodes voorafgaat. Inspectiedienstverlener MISTRAS Group zet visuele inspectie standaard in als eerste techniek bij aanvang van een project. De reden is praktisch: een oppervlaktegebrek dat met het oog zichtbaar is, maakt duur vervolgonderzoek op dat punt overbodig.

Bij een visuele inspectie van laswerk beoordeelt de inspecteur vier zaken:

• Basismateriaal: materiaalsoort, oppervlaktestaat en aanwezige beschadigingen vóór bewerking.
• Lasvoorbereiding: naadvorm, uitlijning en spleetbreedte vóór het lassen.
• Oppervlaktegesteldheid: poriën, insnijdingen, spatten en aanloopkleuren na het lassen.
• Dimensionele maatvoering: keelhoogte, overdikte en lasbreedte, gemeten met een lasmeter.

Direct en indirect visueel onderzoek

NEN-EN-ISO 17637 onderscheidt twee uitvoeringsvormen. Bij direct visueel onderzoek bevindt het oog van de inspecteur zich binnen 600 mm van het oppervlak, onder een hoek van minimaal 30 graden. Een spiegel, vergrootglas of zaklamp is toegestaan zonder dat de uitvoeringsvorm verandert.

Bij indirect visueel onderzoek brengt apparatuur het beeld naar de inspecteur toe. Endoscopen, boroscopen, camera crawlers en pan-tilt eenheden vallen onder deze vorm. De norm behandelt indirect visueel onderzoek als een afzonderlijke techniek: toepassing vereist voorafgaande instemming van de verantwoordelijke lascoördinator, en de gebruikte apparatuur wordt vastgelegd in het inspectierapport.

Indirect visueel onderzoek verandert niets aan de beoordelingscriteria. Het verandert de bereikbaarheid. Oppervlakken in leidingen, tanks, motorblokken, schachten en kruipruimtes zijn uitsluitend via deze route te beoordelen zonder demontage of sloopwerk.

Visuele inspectie of visuele controle: wanneer welke term geldt

De termen visuele inspectie en visuele controle wijzen op verschillende situaties. Een visuele controle is een ongenormeerde waarneming door bedienings- of onderhoudspersoneel, vastgelegd op een checklist of in een onderhoudssysteem. Een visuele inspectie volgt een norm, wordt uitgevoerd door een gecertificeerd inspecteur en levert een rapport met acceptatiebeslissing op.

Het verschil is juridisch relevant. Bij constructies onder EN 1090-2 of NEN-EN-ISO 3834 telt uitsluitend een genormeerde visuele inspectie als bewijs. Een visuele controle door eigen personeel vervult in die situaties een signaalfunctie en niets meer.

Welke gebreken een visuele inspectie zichtbaar maakt

Een visuele inspectie maakt uitsluitend gebreken zichtbaar die het oppervlak bereiken. Dat detectiebereik omvat acht veelvoorkomende gebrekstypen: corrosie, scheurvorming, lekkage, vervorming, slijtage, oppervlakteporositeit, randinkarteling en uitlijnfouten. NEN-EN-ISO 6520-1 codeert deze onvolkomenheden, waardoor een inspectierapport eenduidig leesbaar blijft voor derden.

Gebreken per materiaal en constructietype

• Lasverbindingen in staal: randinkarteling, oppervlakteporiën, slakinsluiting aan de oppervlakte, onvoldoende doorlassing en scheurvorming in de lasrups.
• Beton: scheurvorming, afspatting, betonrot en wapeningscorrosie. Het KB-Kenniscentrum wijst erop dat visuele inspectie van beton in de praktijk wordt aangevuld met afkloppen van verdachte oppervlakken.
• Aluminium kanalen en constructies: putcorrosie en oppervlakteaantasting zijn zichtbaar, resterende wanddikte niet. Beoordeling van aluminium op basis van beeld alleen levert daarom geen uitspraak over restlevensduur.
• Kunststof leidingen: verzakking, wortelingroei, naadopening en afzetting op de leidingwand.

Aanbevolen bij dit artikel

Uitrusting voor visuele inspectie (VT)

Direct of indirect onderzoek: met deze endoscopen voer je VT uit volgens de normen.

720° bestuurbaar 6 mm 720° endoscoop – 2 m kabel €695 incl. btw Bekijk product Voor professionals WVS40 industriële endoscoop 6 mm Vanaf €1495 incl. btw Bekijk product 5MP autofocus 5MP autofocus endoscoop Vanaf €139,95 incl. btw Bekijk product

Hulp nodig bij het kiezen? Bel voor advies.

Waar visuele inspectie ophoudt

Visuele inspectie detecteert geen inwendige onvolkomenheden. Een scheur op 3 mm onder het oppervlak blijft onzichtbaar, ongeacht de verlichtingssterkte of de kwaliteit van de camera. Het KB-Kenniscentrum formuleert die beperking scherp: schade wordt pas geconstateerd op het moment dat de schade visueel naar buiten treedt, terwijl toekomstige schade ongesignaleerd blijft.

Vier methoden nemen het over waar visuele inspectie ophoudt:

• Ultrasoon onderzoek (UT): inwendige onvolkomenheden en wanddiktemeting.
• Radiografisch onderzoek (RT): volumetrische gebreken in lasverbindingen.
• Penetrantonderzoek (PT): scheuren die het oppervlak bereiken maar te fijn zijn voor het oog.
• Magnetisch onderzoek (MT): oppervlakte- en ondiepe scheuren in ferromagnetisch materiaal.

Een visuele inspectie uitvoeren in vijf stappen

Om een visuele inspectie uit te voeren doorloop je vijf stappen in vaste volgorde:

1. Bepaal het inspectiedoel en de acceptatiecriteria. Leg vóór aanvang vast welke norm geldt en welk kwaliteitsniveau van toepassing is.
2. Reinig het oppervlak. Verwijder slak, spatten, vet en aanslag. Een vervuild oppervlak maakt beoordeling onbetrouwbaar.
3. Stel de kijkgeometrie in. Zorg voor voldoende verlichtingssterkte, kijkafstand en kijkhoek volgens de norm.
4. Beoordeel systematisch. Werk in één richting over de volledige lengte, zonder segmenten over te slaan.
5. Leg de bevindingen vast. Registreer locatie, gebrekstype, afmeting en beeldmateriaal per waarneming.

Eisen aan verlichting, kijkafstand en kijkhoek

NEN-EN-ISO 17637 stelt drie meetbare eisen aan de omstandigheden waaronder een visuele inspectie plaatsvindt:

• Verlichtingssterkte minimaal 350 lux: 500 lux geldt als aanbeveling voor standaard visueel onderzoek. Voor fijne oppervlaktedetails hanteren opdrachtgevers 1.000 lux.
• Kijkafstand maximaal 600 mm: gemeten tussen het oog van de inspecteur en het beoordeelde oppervlak.
• Kijkhoek minimaal 30 graden: gemeten ten opzichte van het oppervlaktevlak.

Afwijkingen van deze waarden zijn toegestaan, mits gemotiveerd en gedocumenteerd in het inspectierapport. NEN-EN-ISO 9712 stelt daarnaast eisen aan het gezichtsvermogen van de inspecteur, met een jaarlijkse oogtest als voorwaarde voor geldigheid van het certificaat.

Bevindingen vastleggen en rapporteren

Een inspectierapport van een visuele inspectie bevat vijf verplichte elementen: de gemeten verlichtingssterkte, het certificaatnummer van de inspecteur, de gebrekscodering volgens NEN-EN-ISO 6520-1, het toegepaste kwaliteitsniveau en het beeldmateriaal per waarneming.

Bij lasverbindingen strekt de beoordeling zich uit over drie momenten: vóór het lassen, tussen de lasgangen en na afronding. Het overslaan van één van deze drie momenten levert een afwijking op bij audit. Beeldmateriaal uit indirect visueel onderzoek dient in die situaties als bewijslast, ook jaren na oplevering.

Visuele inspectie per toepassing: van lasnaad tot kruipruimte

De methode blijft identiek, de toepassing bepaalt de apparatuur en het normkader. Zes toepassingsgebieden komen in de Nederlandse praktijk het meest voor:

• Lasinspectie: beoordeling van lasverbindingen volgens NEN-EN-ISO 17637, met acceptatie volgens NEN-EN-ISO 5817. Bekijk de camera's voor las inspectie voor inwendige lasnaden.
• Rookgaskanalen: beoordeling van corrosie, verbindingsstukken en afdichtingen. Lees hoe een inspectie rookgaskanalen stap voor stap verloopt.
• Kruipruimtes: beoordeling van vocht, houtaantasting, leidingwerk en isolatie. Een kruipruimte inspectie verloopt in veel woningen zonder dat iemand de kruipruimte betreedt.
• Riool en leidingen: beoordeling van verzakking, wortelingroei en naadopening. De aanpak staat beschreven in het artikel over rioolinspectie.
• Wegen: beoordeling van verhardingsschade volgens CROW-publicatie 146A, het Handboek visuele inspectie. Gemeenten voeren deze inspectie in de meeste gevallen jaarlijks uit.
• Vastgoed: conditiemeting van bouwdelen volgens NEN 2767, met een schaal van conditie 1 tot conditie 6.

Normen en certificering voor visuele inspectie

Twee normen bepalen samen de uitvoering van een visuele inspectie aan lasverbindingen. NEN-EN-ISO 17637 beschrijft hoe de inspectie verloopt, NEN-EN-ISO 5817 beschrijft wat acceptabel is. Citeren van één van beide zonder de andere levert een onvolledige inspectieopdracht op.

• NEN-EN-ISO 17637: uitvoering van visueel onderzoek aan smeltlasverbindingen, inclusief verlichting, kijkgeometrie en rapportage.
• NEN-EN-ISO 5817: kwaliteitsniveaus B, C en D voor onvolkomenheden in staal, waarbij niveau B de strengste eisen stelt.
• NEN-EN-ISO 10042: kwaliteitsniveaus voor lasverbindingen in aluminium.
• NEN-EN-ISO 6520-1: classificatie en codering van lasonvolkomenheden.
• NEN-EN-ISO 9712: certificering van NDO-personeel in level 1, level 2 en level 3, inclusief eisen aan gezichtsvermogen.
• EN 1090-2 en NEN-EN-ISO 3834: bepalen wanneer visuele inspectie contractueel verplicht is bij staalconstructies.

De drie certificeringsniveaus verdelen de verantwoordelijkheid. Een level 1 inspecteur voert de inspectie uit onder toezicht. Een level 2 inspecteur beoordeelt de bevindingen en ondertekent het rapport. Een level 3 inspecteur stelt procedures op en verzorgt de kwalificatie van personeel.

Welke endoscoop past bij indirecte visuele inspectie

Indirect visueel onderzoek stelt hogere eisen aan de apparatuur dan een gewone inspectiecamera levert. Het beeld vormt de beoordelingsbasis en de bewijslast. Onvoldoende resolutie, onvoldoende verlichting of een vaste camerakop maken een genormeerde beoordeling onmogelijk.

Drie technische eisen aan de inspectiecamera

• Sondediameter afgestemd op de toegangsopening: lasnaden in leidingen en motorblokken vragen om 3,9 mm tot 6 mm. Kruipruimtes, schachten en tanks zijn toegankelijk met 8 mm of ruimer.
• Bestuurbare camerakop: een lasnaad aan de binnenzijde van een leiding is alleen onder de vereiste kijkhoek te beoordelen met een kop die in twee assen bestuurbaar is. Een vaste kop kijkt uitsluitend recht vooruit.
• Opname en opslag op het apparaat: beeldmateriaal vormt onderdeel van het inspectierapport. Camera's zonder opnamefunctie leveren geen bruikbare documentatie.

De Webvision WVS40 voldoet aan alle drie eisen en is daarmee het aangewezen model voor genormeerde lasinspectie: sonde van 2,8 mm, 3,9 mm of 6 mm, 720 graden bestuurbare camerakop, verwisselbare kabel van 1 tot 10 meter en IP68 waterdicht. Voor bouwkundige toepassingen met ruimere toegangsopeningen bieden de Webvision Triple Lens-modellen met verwisselbare kabel van 5, 10 of 15 meter een kostenefficiënt alternatief. Het volledige aanbod staat bij de industriële endoscopen.

Bij een eenmalige inspectieopdracht is aanschaf niet altijd de logische keuze. Via endoscoop huren stel je een camera per dag beschikbaar, inclusief instructie over kabellengte en sondediameter.

Twijfel je welke sondediameter bij jouw toegangsopening past? Bel ons op (+31) 015 202 4090, bereikbaar op werkdagen tussen 9.00 en 17.00 uur. We denken mee over sondediameter, kabellengte en of een bestuurbare camerakop voor jouw inspectiesituatie noodzakelijk is.